آشنایی با روش های تشخیص عیوب جلوبندی به رانندگان کمک می کند تا پیش از تحمیل هزینه های سنگین تعمیرات، خرابی های سیستم هدایت و تعلیق را به موقع شناسایی کنند. محور جلوی خودرو به دلیل تحمل وزن موتور و جذب ضربات مداوم جاده، بیشترین تنش مکانیکی را در طول رانندگی تجربه می کند. بنابراین فرسودگی تدریجی قطعات این بخش اجتناب ناپذیر است اما نادیده گرفتن علائم اولیه آن خطرات ایمنی جبران ناپذیری به همراه دارد.
در ادامه این متن تمام نشانه های خرابی و روش های ساده تست سلامت قطعات را گام به گام مرور می کنیم تا بتوانید بدون نیاز به ابزارهای پیچیده، وضعیت فنی خودروی خود را ارزیابی کنید.
روش های تشخیص عیوب جلوبندی از روی رفتار و کنترل خودرو
لرزش فرمان در سرعت های مشخص و هنگام حرکت
لرزش غربیلک فرمان نشانه ای کلیدی برای تشخیص ایراد جلوبندی و بررسی سلامت محور جلو محسوب می شود. اگر این لرزش فقط در بازه سرعتی خاصی مثلاً بین 80 تا 100 کیلومتر بر ساعت ظاهر شود و با افزایش یا کاهش سرعت فروکش کند، علت اول بالانس نبودن چرخ های جلو یا تاب داشتن رینگ است. اما اگر با افزایش سرعت شدت ارتعاش نیز پیوسته بیشتر شود، منشأ عیب به قطعات ساختاری مانند خرابی بلبرینگ چرخ، لقی سیبک فرمان یا دفرمگی میل پلوس بازمی گردد. اگر لرزش فرمان ماشین تنها هنگام ترمزگیری احساس شود علت آن تاب برداشتن دیسک ترمز است و به خرابی قطعات جلوبندی ارتباطی ندارد.
کشیده شدن فرمان به یک سمت در مسیر مستقیم
وقتی در یک مسیر کاملاً صاف و هموار دست خود را برای چند ثانیه از روی فرمان برمی دارید و خودرو به سمت چپ یا راست متمایل می شود، هندسه شاسی و تراز چرخ ها برهم خورده است. این مشکل زمانی رخ می دهد که دهانه چرخ ها و شیب عمودی تایرها از حالت استاندارد خارج شوند. اگر زوایای چرخ ها تنظیم باشند اما انحراف ادامه یابد دلیل آن خرابی بوش های طبق در یک سمت، دفرمگی میل تعادل پس از ضربات شدید یا تغییر شکل شاسی بر اثر افتادن در چاهک های خیابانی است که باعث کوتاه یا بلند شدن فاصله بین محورها در دو طرف خودرو می شود.
سفتی، لقی یا عدم بازگشت خودکار غربیلک فرمان
فرمان خودرو پس از چرخش در پیچ ها باید خودبه خود صاف شود. اگر غربیلک در همان زاویه باقی بماند یا سفت برگردد زاویه محور چرخ برهم خورده یا سیبک ها خشک شده اند.
توجه به این تغییر حالت به تشخیص ایراد سیستم تعلیق خودرو و جعبه فرمان کمک زیادی می کند. همچنین اگر غربیلک چند سانتی متر خلاصی داشته باشد و چرخ ها حرکت نکنند، دندانه های جعبه فرمان یا مفصل سیبک ها دچار ساییدگی شدید شده اند.
کوبش شدید و بازی بیش از حد اتاق خودرو روی دست اندازها
اگر خودرو پس از عبور از سرعت گیرها چندین بار متوالی بالا و پایین بپرد توان مهار ضربه در کمک فنرها از بین رفته است. این نوسان مداوم همراه با صدای کوبش خشک و شبیه به برخورد آهن، هشدار مهمی برای تشخیص عیوب جلوبندی به شمار می رود.
چنین وضعیتی نشان می دهد روغن داخل کمک فنر کاملاً خارج شده است و ضربات مستقیماً به اتاق وارد می شوند. همچنین احتمال دارد ضربه گیرهای لاستیکی بالای کمک فنر متلاشی شده باشند. این نقص تعادل اتاق خودرو را در سرعت های بالا از بین می برد و چسبندگی لاستیک ها را با سطح آسفالت به شدت کاهش می دهد.
تشخیص خرابی از طریق صداهای غیرعادی
صدای جیرجیر یا غژغژ هنگام چرخاندن فرمان
شنیدن صدایی مانند ساییده شدن دو قطعه پلاستیکی خشک یا فلزی روی هم در زمان توقف و چرخاندن درجا فرمان نشان از فرسودگی لاستیک های آب بندی دارد. بوش های لاستیکی طبق با خشک شدن و پارگی، کشسانی خود را از دست می دهند و با چرخش قطعات فلزی درونشان صدای جیرجیر تولید می کنند. علاوه بر این خرابی بلبرینگ های کف گرد سر کمک فنر نیز هنگام پیچیدن فرمان صدایی مانند کشیده شدن فنر یا ناله فلزی ایجاد می کند، زیرا فنر به جای چرخش نرم در جای خود گیر کرده و تحت پیچش ناگهانی رها می شود.
صدای تق تق هنگام عبور از ناهمواری ها و دست اندازها
شنیده شدن صدای کوبش کوتاه و بم هنگام عبور از دست اندازهای تیز، نشانه لقی در مفاصل است. رانندگان معمولاً این صدا را شبیه تق تق یا لق لق توصیف می کنند. توجه به این نشانه های صوتی، مسیر راننده را برای تشخیص ایراد جلوبندی بسیار ساده تر می کند.
در بیشتر موارد، لق شدن ساچمه در سیبک طبق یا میل موج گیر عامل اصلی این صداست. با عبور چرخ از ناهمواری، این فاصله آزاد ضربه محکمی به شاسی می زند. علاوه بر این، فرسودگی لاستیک های چاکدار یا شل شدن اتصالات رام نیز ضربات صوتی مشابهی به کابین خودرو منتقل می کنند.
صدای سوت یا خرخر از سمت چرخ ها در سرعت های بالا
صدای بم، ممتد و توخالی شبیه به ووو یا خرخر که با شتاب گیری خودرو فرکانس و شدت آن بیشتر می شود، نشانه خرابی بلبرینگ چرخ است. ساچمه های داخل بلبرینگ با ورود گردوغبار یا اتمام گریس، خورده شده و سطح تماس صیقلی خود را از دست می دهند. برای تشخیص ایراد سیستم تعلیق خودرو در این مورد کافی است در یک فضای باز خودرو را کمی به چپ و راست هدایت کنید؛ اگر در پیچیدن به یک سمت صدا ساکت شد و در سمت مخالف شدت گرفت، بلبرینگ چرخ همان سمتی که تحت فشار قرار می گیرد آسیب دیده است.
نشانه های چشمی و فیزیکی برای تشخیص عیوب جلوبندی
الگوی ساییدگی نامتقارن و پله شدن عاج لاستیک ها
تایرها مانند یک دفترچه راهنما وضعیت عملکرد سیستم زیربندی را منعکس می کنند. اگر لبه بیرونی یا لبه درونی لاستیک با سرعتی بسیار بیشتر از مرکز تایر صاف شده باشد، زاویه کمبر به هم خورده و خودرو نیازمند تنظیم میزان فرمان است. همچنین پدیده ای به نام پله شدن یا سایش تکه ای عاج تایر مستقیماً به دلیل جهش های مکرر تایر ناشی از خرابی کمک فنر و لقی سیبک ها رخ می دهد. در این شرایط چرخ روی زمین ضربه می زند.
روغنی شدن بدنه کمک فنرها و پارگی گردگیرها
کمک فنرها با روغن هیدرولیک داخل سیلندر خود نوسانات خودرو را مهار می کنند. کاسه نمد دور میله پیستون مانع از نشت این روغن به بیرون می شود. اگر بدنه ی کمک فنر با لایه ای چسبنده از روغن و خاک پوشانده شود، کاسه نمد خراب شده است. این قطعه دیگر کارایی لازم را در جذب ضربات ندارد.
علاوه بر این بررسی چشمی گردگیرهای پلاستیکی سیبک ها، پلوس و جعبه فرمان در تشخیص ایراد جلوبندی نقش کلیدی دارد. پاره شدن این گردگیرها موجب نفوذ خاک و شسته شدن گریس محافظ می شود. در نتیجه، ساییدگی و خرابی قطعات فلزی ظرف چند روز به شدت افزایش می یابد.
خوابیدن یا افت ارتفاع یک سمت بدنه خودرو
اگر خودرو روی سطحی تراز پارک شود فاصله لبه گلگیر تا لاستیک در هر دو سمت باید برابر باشد. کمتر بودن این فاصله در یک چرخ نشانه ای مهم در تشخیص عیوب جلوبندی به شمار می رود.
علت اصلی این اختلاف ارتفاع، شکستگی یا افتادگی فنر لول است. فنرها پس از سال ها تحمل بار سنگین، خاصیت کشسانی خود را از دست می دهند. کج ایستادن بدنه تعادل خودرو را هنگام ترمزگیری برهم می زند. همچنین این نقص فشار وزن را به شکلی نامتعادل روی سایر قطعات پخش می کند
راهنمای تست و عیب یابی قطعات توسط راننده
تست سلامت کمک فنرها با روش فشار دستی روی اتاق
برای انجام این ارزیابی ساده در کنار گلگیر هر چرخ خودرو بایستید و با وزن بدن خود نیروی فشاری محکمی به سمت پایین به بدنه وارد کنید، سپس به سرعت دست خود را رها سازید. یک سیستم تعلیق سالم باید پس از رها شدن بدنه را به آرامی به بالا بازگرداند و در موقعیت اولیه خود بدون نوسان تثبیت شود. اگر بدنه پس از رها شدن بیش از یک و نیم تا دو مرتبه بالا و پایین بپرد و حرکت الاکلنگی ادامه یابد، پیستون و روغن کمک فنر از کار افتاده اند و اتصالات داخلی آن تخریب شده اند.
بررسی وضعیت جعبه فرمان و بلبرینگ چرخ ها
برای بررسی دقیق بلبرینگ خودرو را روی خرک بگذارید و دنده را خلاص کنید. سپس چرخ را با یک دست به سرعت بچرخانید و دست دیگر را روی فنر لول بگذارید. چرخش چرخ باید کاملاً روان و بی صدا باشد. اگر لرزش ریز یا زبری به فنر منتقل شود، بلبرینگ آسیب دیده است.
علاوه بر این ارزیابی جعبه فرمان در حالت خاموش بودن موتور، بخش مهمی از مراحل تشخیص عیوب جلوبندی است. در این حالت فرمان را چند درجه به چپ و راست تکان دهید. شنیده شدن صدای تقه در پشت پدال ها، نشان دهنده لقی بین دنده های جعبه فرمان خواهد بود.
نحوه بررسی لقی سیبک ها و میل موج گیر
برای تشخیص ایراد جلوبندی در اتصالات مفصلی، چرخ جلو را با جک از زمین بلند کرده و خرک بگذارید تا وزن اتاق از روی شاسی برداشته شود. دستان خود را در موقعیت ساعت 9 و 3 روی تایر قرار داده و چرخ را به سمت داخل و خارج تکان دهید. وجود هرگونه تقه و خلاصی در این حالت نشان دهنده خرابی سیبک فرمان و جعبه فرمان است. حال دستان خود را در موقعیت ساعت 12 و 6 قرار دهید و همین حرکت اهرمی را تکرار کنید؛ لقی در این محور به خرابی سیبک طبق یا شل بودن بلبرینگ چرخ مربوط است. برای تست میل موج گیر نیز می توان بازوی آن را با دست محکم گرفت و تکان داد؛ نباید کوچک ترین ضربه یا فاصله ای در محل مفصل لاستیکی حس شود.
سوالات متداول
بهترین زمان برای بازدید دوره ای چه موقع است؟
بهتر است سیستم جلوبندی خودرو را هر 10 تا 15 هزار کیلومتر یا حداقل سالی یک بار توسط کارشناس بررسی کنید. همچنین بعد از هر بار ضربه شدید ناشی از افتادن در چاهک یا برخورد چرخ با جدول، انجام تست های تشخیص عیوب جلوبندی الزامی است.
پس از مشخص شدن خرابی قطعات یک سمت، آیا تعویض قطعه سمت مقابل هم الزامی است؟
بله، اگر بررسی ها به تشخیص ایراد در یک سمت منتهی شد باید قطعه چرخ متقارن را نیز تعویض کنید. تعویض هم زمان کمک فنرها یا طبق ها در هر دو سمت تعادل هندسی خودرو را به طور کامل حفظ می نماید.
آیا نصب رینگ های پهن و سنگین روند عیب یابی خودرو را دچار خطا می کند؟
بله، رینگ های پهن و سنگین لرزش های کاذب ایجاد می کنند و ارتعاشات نامتعارفی به اتاق خودرو می فرستند. این مسئله مانع از دقت راننده در تشخیص ایراد جلوبندی می شود و استهلاک قطعات مفصلی را نیز چند برابر افزایش می دهد.
نقش دستگاه های تنظیم سه بعدی و کامپیوتری در تشخیص عیوب جلوبندی چیست؟
دستگاه های تراز کامپیوتری خطاهای میلی متری زوایای چرخ ها را نسبت به یکدیگر و شاسی نمایش می دهند. داده های این دستگاه مسیر را برای تشخیص ایراد سیستم تعلیق خودرو هموار می کند و مانع از سایش نامتقارن لاستیک ها می شود.
