غزال زیاری- در دنیای مدرن، کفش‌های پاشنه‌بلند نمادی از زنانگی به شمار می‌روند. طراحی این کفش ها به نحوی است که نه تنها پاها را کشیده‌تر و پنجه‌ها را کوچکتر نشان می‌دهند، بلکه نحوه ایستادن و راه رفتن فرد را به نحوی تغییر می‌دهند که فرم کلاسیک و جذاب‌تری به بدنش بدهد.
اما پوشیدن مداوم کفش‌های پاشنه بلند، هزینه‌های جسمانی سنگینی برای زنان به همراه داشته است. طبق نظرسنجی انجمن پزشکی ارتوپدی پای آمریکا در سال ۲۰۲۲، ۷۱% از زنانی که کفش پاشنه‌بلند می‌پوشند (نیمی از زنان شرکت‌کننده در نظرسنجی) گزارش دادند که این کفش‌ها برایشان درد و ناراحتی ایجاد کرده است.درعین حال، مطالعه انجام شده در تایلند در سال ۲۰۱۲ نشان داد که پوشیدن کفش‌هایی با پاشنه‌های بلندتر از پنج سانتی‌متر، با ۶۰ % افزایش احتمال ابتلا به آسیب‌های ناشی از تنش‌های مکرر و کشیدگی مزمن مرتبط است.
البته این روند طبیعی است؛ چرا که کفش‌های پاشنه‌بلند هرگز برای پیاده‌روی ساخته نشده‌اند و شاید ندانید که در بیشتر طول تاریخ، کفش‌هایی با پاشنه‌های بلند انتخاب اول مد در میان مردان بوده.
نمادی از مردانگی
طیق گفته الیزابت سملهاک، مدیر و سرپرست ارشد موزه کفش باتا در تورنتو، کفش‌های پاشنه‌بلند اولین بار در آسیای غربی و برای سوارکاران ابداع شدند. پاشنه برآمده این کفش‌ها، به عنوان یک مانع فیزیکی عمل می‌کرد تا از سُر خوردن بیش از حد پا در داخل رکاب اسب جلوگیری کند.
سملهاک دراین باره توضیح داد: « من شواهدی از استفاده از کفش پاشنه‌دار در اسب‌سواری را تا قرن دهم میلادی در ایران یافته‌ام؛ اما به نظرم قدمتشان احتمالاً به مدتها قبل از آن برمی گردد.» تا قرن هفدهم میلادی، کفش‌های پاشنه‌بلند فقط در دنیای اسب سواری و توسط مردان استفاده می‌شد، تا اینکه راهش را به قلمروی مد در دنیای غرب باز کرد.
خانم سملهاک ادامه داد:« در آستانه قرن هفدهم میلادی، مناسبات تجاری و سیاسی جدید با ایران، مردان اروپای شمالی را ترغیب کرد تا به کفش‌های اسب‌سواری‌شان، پاشنه اضافه کنند.»
در دهه‌های بعد از آن، وقتی روندی برای تلفیق عناصر لباس مردانه در لباس زنانه شکل گرفت، کفش‌های پاشنه‌بلند از مرز جنسیتی پوشاک عبور کردند. البته در آن زمان، مدل پاشنه کفش‌هایی که مردان و زنان می‌پوشیدند، با هم متفاوت بود. سملهاک توضیح داد: «پاشنه‌های کفش‌های پاشنه بلند مردانه، بلند اما ضخیم و مکعب‌شکل بودند، ولی پاشنه‌های کفش زنانه به مراتب بلندتر و باریک‌تر بودند. دلیلش هم نحوه کاربرد پاشنه‌ها بود. در دنیای مد زنانه، از این کفش‌ها برای کوچکتر و ظریفتر نشان دادن پاهای زنان استفاده می‌شد. یک ایده‌آل زیبایی شناختی که پا زیر دامن پنهان بود و فقط نوک ظریف کفش‌ها دیده بود.»
در اواخر قرن هجدهم، به جز نمونه‌های محدودی که درکفش‌های اسب‌سواری دیده می شد،کفش‌های پاشنه بلند از مد مردانه کنار گذاشته شد و بعد از آن این کفش‌ها انحصاری در خدمت زنان قرار گرفت.
به چالش کشیدن استبداد پاشنه‌بلند
طبق گفته سملهاک، کفش‌های پاشنه‌بلند تا قرن بیستم، چنان با مفهوم زنانگی و مطلوبیت جنسی ترکیب شده بودند که اصطلاح «کفش‌های منطقی و معقول» یعنی کفش‌های تخت و بدون پاشنه، عبارت کنایه‌آمیزی برای توصیف زنان منزوی و فاقد جذابیت به کار می‌رفت.
اما در اواخر دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ ، زیبایی‌شناسی نوینی وارد دنیای طراحی کفش‌های زنانه شد و کفش‌های بالرین تخت به عنوان بخشی از استایل دختران معصوم و جوان رواج یافت و این روند در دهه ۱۹۶۰ میلادی، ادامه پیدا کرد. در آن دوره، کفش‌های پاشنه‌بلند برای استایل‌های دختران، بیش از حد بزرگسالانه به نظر می‌رسیدند.
سملهاک به این نکته اشاره کرد که فراز و نشیب کفش‌های پاشنه بلند و تخت، تا قرن ۲۱ ادامه داشت؛ تا اینکه در دهه ۱۹۷۰، پدیده جالبی رخ داد: کفش‌های پاشنه‌بلند بار دیگربه دنیای مد مردان ورود کرد که بارزترین مثالش، کفش‌های لژدار ضخیم (Platform shoes) محبوب در سبک موسیقی دیسکو بود.
اگرچه الان لژ یا پاشنه، همچنان بخش ثابتی از بعضی کفش‌های مردانه مثل بوت‌های کابویی یا موتورسواری هستند، اما همیشه فرمی مکعبی دارند و شبیه پاشنه‌های مردان اروپایی در قرن هفدهم هستند که از نظر سملهاک، می‌توان آنها را کفش‌های پاشنه‌بلند مردانه دانست.
اما کفش‌هایی با پاشنه‌های بلند، باریک و سوزنی، همچنان به عنوان نمادی از زنانگی باقی مانده‌اند؛ هرجند که طراحان مدرن اخیراً با انتقالشان به طراحی‌های مردانه، آن را به چالش کشیده‌اند که از جمله آن می‌توان به همکاری برند «جیمی چو» و «بیلی پورتر» ، بازیگر و فعال اجتماعی، در سال ۲۰۲۱ اشاره کرد.
البته روند جدید در مد زنان هم به نوبه خودش هنجارهای سنتی جنسیتی را دگرگون کرده و از دهه ۲۰۱۰ میلادی به بعد، کتانی‌ها مفهوم جذابیت لباس‌های خیابانیِ منتسب به مردان را به یک ایده‌آل فراگیر و جهانی تبدیل کرده است.
منبع: popsci
